Rewitalizacja (z łac. re-+vita) oznacza dosłownie przywrócenie do życia, ożywienie. Rewitalizacja to w dosłownym znaczeniu „przywrócenie do życia, ożywienie”. W odniesieniu do rewitalizacji gminy chodzi więc o to, żeby ożywić te obszary (osiedla, sołectwa), które są ważne ze społecznego punktu widzenia.

Działania w ramach rewitalizacji realizowane są na wyznaczonym obszarze, tj. w kilku osiedlach i/lub sołectwach gminy. W ramach rewitalizacji można realizować np.:
- działania społeczne, obejmujące na przykład pomoc w rozwiązywaniu problemów, możliwość podnoszenia kwalifikacji, aktywizację zawodową, zagospodarowanie czasu wolnego młodzieży i seniorów oraz realizację działań dla ogółu mieszkańców miejscowości / sołectw,
- działania inwestycyjne, niezbędne dla realizacji działań społecznych, jak np. remont świetlicy wiejskiej, wyposażenie szkoły, budowa placu zabaw, ścieżek rowerowych, ławek i oświetlenia, zagospodarowanie miejsca spotkań itp.

W języku polskim pojęcie rewitalizacji najczęściej pojawiało się dotychczas jako nazwa remontów, adaptacji, czy też modernizacji – szczególnie w odniesieniu do przestrzeni publicznej lub infrastruktury użytku publicznego. Tymczasem pojęcie to odnosi się do działań podejmowanych w części gminy / miasta (np. dzielnicy lub osiedla, sołectw) i w odniesieniu do różnych płaszczyzn funkcjonowania przestrzeni miejskiej (np. architektonicznej, ekonomicznej, kulturowej), a podstawą wszelkich działań rewitalizacyjnych jest odniesienie do kwestii społecznych. Pojęciem rewitalizacji określa się proces przemian przestrzennych, społecznych i ekonomicznych na zdegradowanych obszarach miast. Przez degradację rozumie się pogorszenie stanu infrastruktury miejskiej, jak również negatywne zjawiska zachodzące w sferze społecznej. Rewitalizacja ma przyczynić się do poprawy jakości życia mieszkańców, przywrócenia ładu przestrzennego, ożywienia gospodarczego oraz odbudowy więzi społecznych.

Głównym celem rewitalizacji jest ożywienie gospodarcze i społeczne miasta / gminy. Osiągnięcie powyższych celów planowane jest przez rozwijanie nowych form działalności gospodarczej, wsparcie już istniejących podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, zwiększenie potencjału turystycznego i kulturalnego oraz nadanie obiektom i terenom zdegradowanym nowych funkcji.

Koncepcja rewitalizacji powstała w USA w połowie XX wieku. W warunkach amerykańskich od lat 60. pojęcie to odnosiło się głównie do działań podejmowanych przez lokalną administrację we współpracy z prywatnymi firmami, które miały na celu ekonomiczne ożywienie miejskiej dzielnicy, i powiększenie uzyskiwanego z niej dochodu. W ostatnich dziesięcioleciach pojęcie rewitalizacji zaczęto rozumieć szerzej, uwzględniając działania mające na celu ochronę wartości kulturowych i materialnych zabytków.

W Polsce pierwsze większe działania rewitalizacyjne podjęto dzięki środkom Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego 2004-2006. Szczegółowe rozwiązania opracowywane były kompleksowo w tzw. „lokalnych programach rewitalizacji”, przygotowywanych przez władze lokalne w oparciu o wytyczne Narodowego Planu Rozwoju 2004-2006. W ramach tych działań podpisano łącznie 222 umowy na kwotę dofinansowania w wysokości 434,5 mln zł.

Istotne kwestie obrazujących zakres rewitalizacji w obecnie projektowanych programach rewitalizacji:
•    rewitalizacja jest prowadzona na obszarach, gdzie mamy do czynienia ze zjawiskiem degradacji, czyli stanem kryzysowym. Oznacza to, że nie prowadzi się rewitalizacji na terenach, które nie mogą być zdefiniowane jako zdegradowane, znajdujące się w kryzysie (prowadzone są analizy danych i na ich podstawie wyznaczany jest ten obszar, w którym występuje koncentracja negatywnych zjawisk).
•    degradacja ma obejmować życie społeczne, przestrzeń, funkcję i substancję. Rewitalizacja ma rozwiązywać problemy danego obszaru związane ze wszystkimi sferami (społeczną, techniczną, przestrzenną) a nie jedną z nich. Dlatego też nie można mówić o rewitalizacji w miejscu, gdzie planowane są do wdrożenia jedynie przedsięwzięcia związane np. z remontem zniszczonych budynków miejskich, czy budową infrastruktury wodno-kanalizacyjnej, a pomijającą działania bezpośrednio wpływające pozytywnie na rozwój społeczny danego obszaru. Działania infrastrukturalne mogą być realizowane wtedy, gdy służą do osiągnięcia celów społecznych.
•    proces rewitalizacji musi być prowadzony we współpracy podmiotów reprezentujących wszystkie sektory życia społeczno-gospodarczego (interesariuszy): podmioty publiczne (na czele z samorządem gminy), lokalnych przedsiębiorców, osób prywatnych oraz organizacji pozarządowych, a przede wszystkim mieszkańców terenu rewitalizacji;
•    rewitalizacja ma charakter kompleksowy, to znaczy w jej ramach prowadzony jest szereg wielowątkowych, wzajemnie uzupełniających się i wzmacniających działań mających na celu wywołanie jakościowej pozytywnej zmiany na zidentyfikowanym obszarze (remont zniszczonego budynku nie jest rewitalizacją). Działania te powinny być prowadzone przez różne podmioty, zaangażowane w realizację działań określonych w programie rewitalizacji.